Κυριακή, 25 Φεβρουαρίου 2018

ΣΕΔ Τεύχος 11





Η αλήθεια είναι πως δεν μπορούσα να αντισταθώ στην πρόταση του Νικόλαου Οικονομόπουλου να γράψω κάτι  για το περιοδικό του ΣΕΔ.  Κι έτσι, εδώ, πρωινό της Καθαρής Δευτέρας, αντικρίζοντας τον θαμπό Αττικό ουρανό, ίδιο χρώμα με τα ξεπλυμένα θαλασσιά πλαίσια του Word, θα γράψω λέξεις που θα στενοχωρήσουν πολλούς.  Μήπως όμως, θα είναι και η πρώτη φορά;

Το σημερινό μας θέμα, φίλοι μου καλοί, είναι η άσπονδη Τεχνική Ανάλυση, η παλιά, η ορθόδοξη, η αγαπημένη.  Το έναυσμα προήλθε μετά από σύντομο διάλογο με τον εκλεκτό συνοδοιπόρο των αγορών Michele,  όπου αφού σχολιάσαμε τα τεκταινόμενα της showbiz:

Mic:  Δαλάκα δυνατή;

Εγώ:  Όχι, προτιμώ Ντάρια.

Mic:  Λέω να γράψω κάτι για το περιοδικό του ΣΕΔ.

Εγώ:  Τι λες να πραγματευθείς;

Mic:  Πιθανότατα για την τεχνική ανάλυση.

Εγώ:  M' αρέσεις.  Θέλεις να μου πεις τα κύρια σημεία, να λάβω την αντίθετη θέση;

Και με αφορμή αυτόν τον άκρως επαγγελματικό διάλογο, αποφάσισα να τα βάλω ακόμη μια φορά με τους τεχνικούς αναλυτές.  Σε αυτό το σημείο θέλω να δηλώσω υπεύθυνα πως δεν ήμουν πάντοτε κατά.  Στα άγουρα τα χρόνια μου, την αγαπούσα πολύ αυτή την ανάλυση την τεχνική και μάλιστα ήταν τέτοια η αφοσίωση μου στους κανόνες της που η διατριβή μου βασιζόταν πάνω της.   Τότε βέβαια -άλλα τα χρόνια- η τεχνική ανάλυση εξέταζε κυρίως γραμμές και κινητούς μέσους όρους, το Metastock, χώραγε σε πέντε δισκέτες 1,44 και αν μπορούσες να σκαρφιστείς κάποιον ψαγμένο τύπο που να δούλευε, μπορούσες να κάνεις και λεφτά για κάποιο χρονικό διάστημα.  Η δική μου διατριβή ας πούμε, είχε αποδείξει πως ο ΚΜΟ των 37 ημερών ήταν εκείνος που έδινε τα καλύτερα σήματα στο μεγαλύτερο μέρος της δεκαετίας του '80 στο ελληνικό χρηματιστήριο, με απόδοση τρεισήμισι φορές ανώτερη εκείνης του γενικού δείκτη και με εφαρμογή σε τίτλους της μικρής κεφαλαιοποίησης, που οι παλιότεροι από εσάς ίσως θυμάστε να λέγονται της "Παράλληλης Αγοράς", η υπεραπόδοση ξεπερνούσε τις 7 φορές.

Οι αρχές της κλασσικής τεχνικής ανάλυσης όπως θα τις βρείτε στα εγχειρίδια είναι καταρχάς τρεις (Murphy):

·         Η τιμή μιας μετοχής προεξοφλεί τα πάντα.  (Και με το "τα πάντα" εννοούμε όλη την διαθέσιμη πληροφορία)
·         Οι τιμές κινούνται σε τάσεις.  (Σε επέκταση αυτού κάθε τάση είναι ενεργή μέχρι αυτή να αναιρεθεί)
·         Η ιστορία επαναλαμβάνεται.  (Ως τραγωδία, ή ως φάρσα θα σας γελάσω, πάντως κάποιοι σχηματισμοί τείνουν να επαναλαμβάνονται).

Δεν θα διαφωνήσω σε τίποτα όσον αφορά τα δύο πρώτα.  Χρόνια ερευνών και μελετών έχουν αποδείξει πως η τιμή μιας μετοχής ξεκινά να "κινείται" χωρίς αποχρώντα λόγο, και συνήθως μετά από εβδομάδες, διαβάζουμε κάποιο νέο που να εξηγεί την κίνηση αυτή.  Επίσης, κανείς δεν μπορεί να αμιφισβητήσει πως υπάρχουν τάσεις στις αριθμοσειρές.  Ακόμη κι όταν οι τιμές δεν κάνουν τίποτα για μεγάλο χρονικό διάστημα, είναι κι αυτό μια τάση, η θεμελιώδης ανάλυση το ονομάζει "ορθή αποτίμηση".  Τώρα, όσον αφορά την τρίτη αρχή, πως "η ιστορία επαναλαμβάνεται", εγείρω σοβαρές αντιρρήσεις.  Είναι σαν να λες "τα βουνά έχουν κορυφές και πλαγιές" και "στις ερήμους δεν χιονίζει", και αυτό βέβαια ισχύει ως γενικός κανόνας, αλλά δεν μπορείς να προσδιορίσεις την κορυφή ενός βουνού, μελετώντας άλλα βουνά, διότι κάθε βουνό είναι διαφορετικό και ακόμη κι αν τα τελευταία σαράντα χρόνια δεν χιόνισε στη Σαχάρα, φέτος το έστρωσε και μπορεί για τα παιδιά της Jendouba στην Τυνησία αυτό να ήταν ένα χαρμόσυνο γεγονός, αλλά για ένα στέλεχος -ας πούμε της JP Morgan- που μπορεί να είχε στοιχηματίσει 100 εκατομμύρια δολάρια στο αξίωμα "στην έρημο δεν χιονίζει" να ήταν η καταστροφή του.  Και η καταστροφή του, μπορεί να αφήνει εσένα φίλε μου παγερά αδιάφορο, αν όμως σου πω πως αυτός ο άνθρωπος διαχειριζόταν τη σύνταξη του πατέρα σου, η οποία έγινε αήρ κοπανιστός, ωσάν την περιουσία των ταμείων μετά το PSI, ίσως να ενοχληθείς.  O Nicholas Taleb, έκανε όνομα, αναλύοντας απλοποιήσεις σαν την "η ιστορία επαναλαμβάνεται" όπου απέδειξε πως οικονομετρικά μοντέλα απέτυχαν να προβλέψουν την έκταση αρκετών όχι και τόσο σπανίων στατιστικών φαινομένων που από απλά τυχαία γεγονότα κατέληξαν  να εξαερώσουν περιουσίες.  Το μόνο που θα μπορούσα να δεχτώ από το τρίτο θέσφατο είναι το "η ανθρώπινη βλακεία επαναλαμβάνεται". 

Κάθε τεχνικός αναλυτής, που σέβεται τον εαυτό του, θα σας πει πως με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, μπορεί να προβλέψει κάποια κομβικά σημεία, όπου η τάση είτε επιβεβαιώνεται, είτε αντιστρέφεται.  Περαιτέρω, οι αναλυτές εκείνοι που δεν σέβονται τους εαυτούς τους, θα σας πουν πως είναι ικανοί να προβλέψουν και το που ακριβώς ή περίπου, θα πάει τη τιμή μιας μετοχής.  Είναι δε, τούτοι δω οι τελευταίοι, τόσο πεπεισμένοι πως κατέχουν τα εργαλεία και τα μυστικά της τέχνης που δεν διστάζουν να οριοθετήσουν και χρονικά τους στόχους αυτούς.  Μετά φόβου Θεού, θα σας πω πως δεν υπάρχει μεγαλύτερη ανοησία από μια τέτοια αξίωση.   Πριν όμως από αυτό θα επικαλεστώ πάλι τις αρχές της τεχνικής ανάλυσης, οι οποίες με μια δεύτερη ανάγνωση αλληλοαναιρούνται.

Δεχόμαστε λοιπόν πως η τιμή μιας μετοχής, ας πούμε της ΔΕΗ, εμπεριέχει όλη τη διαθέσιμη πληροφορία σχετικά με όλα τα εταιρικά γεγονότα, καθώς και όλες τις μακροοικονομικές συνθήκες που επηρεάζουν ήδη, ή που θα επηρεάσουν την επιχείρηση.  Εμβαθύνοντας λίγο περισσότερο,  δεχόμαστε πως η αγορά συλλογικώς γνωρίζει λόγου χάρη εαν θα κλείσει το Αμύνταιο, εάν θα πληρώσουν οι ΟΤΑ που χρωστούν, εάν θα αφαιρεθεί μερίδιο αγοράς από τους άλλους εμπορικούς παρόχους, εάν η διοίκηση θα εφαρμόσει μέτρα και τι μέτρα είναι αυτά, ισχυρίζεται λοιπόν η τεχνική ανάλυση πως όλα αυτά περιλαμβάνονται στα 2,85€ ανά μετοχή της ΔΕΗ.  Όλο όμως το νόημα της παραγράφου αυτής, είναι αξίωμα της "Αποτελεσματικής Αγοράς", την οποία η Τεχνική Ανάλυση αποπειράται να ακυρώσει.  Τα εργαλεία της τεχνικής ανάλυσης δεν είναι τίποτα άλλο από  προσπάθειες να εντοπιστούν σημεία όπου η αγορά δεν είναι αποτελεσματική, δηλαδή τιμές στις οποίες η αξία της επιχείρησης δεν αποτιμάται ορθώς, κι έρχεται μετά ο τεχνικός αναλυτής και σου λέει "υπερπουλημένη η ΔΕΗ εδώ, θα αντιδράσει."  Μα καλέ μου, εσύ δεν ισχυρίζεσαι πως η τιμή εμπεριέχει όλη την διαθέσιμη πληροφορία;  Τι τώρα;  Δεν την εμπεριέχει πάντοτε; 

Το να θεωρεί ένας τεχνικός αναλυτής πως με όπλα έναν χάρακα, έναν υπολογιστή τσέπης κι ένα πρόγραμμα των 100 ευρώ θα νικήσει την αγορά, είναι σαν να τον ιθαγενή των νησιών Sentinel που πιστεύει πως ρίχνοντας ακόντια και βέλη στα σκάφη των τουριστών, θα τους αποτρέψει από το να αποβιβαστούν στη γη του.   Σοβαροί επενδυτικοί οίκοι, πληρώνουν εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ μισθούς σε ανθρώπους με πτυχία στη στατιστική, τα μαθηματικά και την πληροφορική, προκειμένου να τους φτιάξουν προγράμματα που ανιχνεύουν ανωμαλίες στην τιμολόγηση τίτλων, κι ο τεχνικός αναλυτής πιστεύει πως από το σαλόνι του σπιτιού του, θα ευημερήσει.  Μεταξύ μας τώρα...  Έχετε γνωρίσει κάποιον τεχνικό αναλυτή που να έκανε και να διατήρησε περιουσία εφαρμόζοντας κινητούς μέσους όρους, γραμμές, τρίγωνα, κύματα, ταλαντωτές;  Εγώ όχι!

Έχω γνωρίσει όμως, πολλούς ανθρώπους που ήξεραν να διαβάζουν ισολογισμούς,  που ήξεραν από επιχειρήσεις, που γνώριζαν την αγορά, όχι την χρηματιστηριακή, την πραγματική αγορά, και που μπορούσαν να αφουγκραστούν πότε ο κόσμος ξεκινούσε να καταναλώνει τα προϊόντα μιας εταιρείας και πότε σταματούσε, ανθρώπους που μπορούσαν να αντιλαμβάνονται τις αλλαγές στο οικονομικό κλίμα στον αέρα που ανέπνεαν.  Και αυτοί οι τύποι, που δεν ήσαν όλοι σπουδαγμένοι ή οικονομολόγοι, έκαναν περιουσίες, απλώς βάζοντας τα λεφτά τους σε εκείνο που έβλεπαν.  Είναι κοινό μυστικό πως οι τεχνικοί αναλυτές δεν γνωρίζουν οικονομικά.  Και είναι ακριβώς αυτή τους η αδυναμία, που τους ωθεί να ψάχνουν για κορυφές και πυθμένες.  Δεν έχουν την ικανότητα να προπορευτούν των εξελίξεων, οπότε έχουν μάθει να διαβάζουν τις κινήσεις των πρωτοπόρων.  Ξέρουν πως, δεν θα μπορέσουν ποτέ να μάθουν εάν η αγαπημένη τους επιχείρηση έχει στα σκαριά μια επικερδή συμφωνία, οπότε ψάχνουν στα κλεισίματα και τους όγκους, μήπως και βρουν κάτι που γνωρίζει κάποιος άλλος, περισσότερο καταρτισμένος, ή έμπειρος από τους ίδιους.  Και έχουν μάθει τόσο καλά να πείθουν πως γνωρίζουν ενώ δεν γνωρίζουν, που ο λόγος τους είναι δυσνόητος και αινιγματικός.  Ένα τυπικό ημερήσιο δελτίο τεχνικού αναλυτή έχει την κάτωθι δομή:

Η αγορά αφού δοκίμασε το σημαντικότατο σημείο των (εδώ βάλτε ό,τι θέλετε) μονάδων, αντέδρασε/δεν αντέδρασε, με αποτέλεσμα να κλείσει στις (ο μόνος αποδεδειγμένα αληθής αριθμός) μονάδες.  Για σήμερα έχουμε στόχο τις (ό,τι θέλετε και πιστεύετε ανάλογα με το σύστημα σας) μονάδες τις οποίες εάν τις προσεγγίσει τότε ανοίγεται ο δρόμος για τις (όσες γράψατε πριν και μερικές ακόμη) μονάδες.  Αδυναμία προσέγγισης του επιπέδου αυτού, φανερώνει αδυναμία η οποία θα ενεργοποιήσει το (εδώ συνήθως ένα πιασάρικο όνομα) σενάριο, ενώ αντιθέτως, υπέρβαση του ορίου θα φέρει την αγορά υποψήφια για το (άλλο πιασάρικο όνομα) σενάριο.  Σε κάθε περίπτωση (άλλα λόγια ν' αγαπιόμαστε), οι (ό,τι θυμάστε χαίρεστε) μονάδες παραμένουν ισχυρή αντίσταση/στήριξη για τους long/short.

Σε αντιπαράθεση, ένα δελτίο κανονικού αναλυτή μοιάζει ως εξής:

Η εταιρεία, παρουσίασε αύξηση μεγεθών κατά  τόσο % το τελευταίο εξάμηνο, τάση που διαφαίνεται πως διατηρείται.  Η προσπάθεια μείωσης του δανεισμού, έχει αρχίσει να αποδίδει καρπούς, όπως προκύπτει από τον τελευταίο ισολογισμό, οπότε μόνο από αυτό το γεγονός μπορούμε να υπολογίζουμε μια αύξηση κατά τόσο % των κερδών ανά μετοχή.  Κατά τη γνώμη μας, το p/e, e/v, (ότι επιθυμείτε) στα επίπεδα των (...) είναι ελκυστικό τόσο έναντι του κλάδου, όσο και έναντι της συνολικής αγοράς. 




Τώρα δηλαδή, πείτε μου, ποιον από τους δύο αναλυτές θεωρείτε περισσότερο αξιόπιστο;  Ακόμη κι αν η τιμή της μετοχής δεν πάει πουθενά, το γεγονός πως η εταιρεία που παρουσιάζεται έχει βελτίωση μεγεθών είναι αδιαμφισβήτητο.  Αργά ή γρήγορα, η επένδυση θα επιβραβευθεί.  Από την άλλη μια τιμή στόχος που προέκυψε από μια θεωρία που πρεσβεύει πως "αφού υπάρχει χάσμα, κάποια στιγμή θα κλείσει", πόσο αξιόπιστη σας φαίνεται;  Και σίγουρα κάποιοι από εσάς, φανερά ενοχλημένοι, θα παρέμβουν λέγοντας "εμένα μ' ενδιαφέρει να βγάλω λεφτά", όχι να είμαι ορθός.  Και τότε κι εγώ θα σας παραπέμψω σε κάτι που λέγεται backtesting, όπου καλείται ο τεχνικός ή όπως αλλιώς θέλει να λέγεται αναλυτής, να δοκιμάσει το σύστημα του, ένα πραγματικό σύστημα που λέει "όταν αυτό τότε εκείνο", όχι το άλλο της Πυθίας που ερμηνεύεται ήξεις αφίξεις, σε πραγματικά ιστορικά στοιχεία, ώστε όλοι μας, να μπορούμε να διαπιστώσουμε εάν αποδίδει και πόσο αποτελεσματικό είναι.  Έτυχε ποτέ να δείτε κάτι ανάλογο;  Όχι βέβαια!  Μήπως επειδή ουδείς δέχεται να το δημοσιεύσει;

Και μέχρι να δω το σύστημα σου φίλε μου, σε backtesting τις τελευταίες 5,000 περιόδους, επίτρεψέ μου να αμφιβάλλω για την κατάρτισή σου.

Κλείνοντας, θέλω να διαβεβαιώσω πως επιθυμία μου δεν είναι να ακυρώσω τεχνικούς αναλυτές, που κάμποσοι τυγχάνουν φίλοι μου, αλλά μάλλον να δημιουργήσω τροφή για σκέψη, σκέψη σχετικώς με το τι συνιστά εργαλείο πλουτισμού και το τι εργαλείο δημιουργίας προμηθειών για τον broker/σύμβουλο.