Κυριακή, 3 Αυγούστου 2014

Bias

"Οι γνώμες είναι σαν τις κωλοτρυπίδες, ο καθείς έχει από μία", μας πληροφορεί ο πολύς και βαρύς Harry Callahan.  Και τρεις ντουζίνες χρόνια αργότερα η Simone Elkeles συμπληρώνει: "Όλοι έχουν από μία και νομίζουν πως των υπολοίπων μόνον έχουν τη μυρωδιά." 
 
Στο πάνθεον των χειρότερων στιγμών ενός συμβούλου είναι η στιγμή που ο συμβουλευόμενος αντιλαμβάνεται πως στην πραγματικότητα έχει άποψη.  Είναι η ώρα που αρχίζουν τα "εγώ νομίζω", "έχω την εντύπωση" και "αφού έτσι είναι".  Ο σύμβουλος δεν είναι αυθεντία, πληρώνεται όμως για να διακρίνει αυτά που κάποιοι δεν βλέπουν και να αναλύει όσα κάποιοι άλλοι βαριούνται καν να εξετάσουν.  Βασικά, ο σύμβουλος δεν είναι απαραίτητα εξυπνότερος από σένα, είναι όμως απαλλαγμένος από όλη τη φανατίλα που δεν αφήνει ελεύθερη τη δική σου σκέψη.  Η προκατάληψη αποτελεί το μέγιστο εμπόδιο στην ορθή αντίληψη. 
 
 
Σε έναν κόσμο όπου όλοι έχουν άποψη για τα πάντα, είναι να απορείς ποιος ακούει ποιον.  Σε μια κοινωνία όπου όλοι θέλουν να μιλήσουν και κανείς να ακούσει, failure is a certainty!  Μετά έρχεται η γκρίνια, η μεμψιμοιρία, η ηττοπάθεια και η έχθρα. 
 
Στον κόσμο των αγορών, οι προκαταλήψεις μπορεί να αποβούν θανάσιμες.  Η συντριπτική πλειοψηφία των συναλλασομένων αγνοεί πως ειναι προκατειλλημένη με τον έναν ή τον άλλον τρόπο.  Στην πορεία τα ρημάζουν όλα κι έπειτα ακολουθώ εγώ ως η τελευταία ελπίδα σωτηρίας. 
 
Σήμερα αγαπημένοι μου αναγνώστες θα παραθέσω μερικές προκαταλήψεις που διακρίνω όλη την ώρα.  Στα κείμενα σας, τα σχόλια σας, τις σκέψεις σας.  Σεις φίλοι μου είστε ατελείς και θα σας το αποδείξω:
 
 
Anchoring
 
Οι Amos Tversky και Daniel Kahneman μελέτησαν αυτή την προκατάληψη συλλογισμού όπου το υποκείμενο -αυτό είστε εσείς- τείνει να δίνει μεγαλύτερη βαρύτητα στην αρχική πληροφορία που του δίδεται, στρεβλώνοντας με αυτόν τον τρόπο τις πιθανότητες ενός αποτελέσματος.  Οι πωλητές βασίζονται πολύ σε αυτό, προκειμένου να σας προτρέψουν να αγοράσετε κάποιο ακριβό από τα σκατοπροϊόντα που πλασάρουν, συγκρίνοντας το με ένα άλλο εξωφρενικά ακριβότερο.  Θα σας δώσω ένα παράδειγμα για να το εμπεδώσετε:
 
Ας πούμε είστε σε πολυκατάστημα και ψάχνετε τηλεόραση.  Σας την πέφτει ο τυπικός "πώς μπορώ να σας εξηπηρετήσω" πίθηκας, όπου του αναφέρετε "πως ψάχνετε μια τηλεόραση για το σαλονέτο που να είναι και smartTV και να παίζει και 3D και να είναι και όμορφη και φθηνή."  Ο Anchoring πωλητής αρχικά σας δείχνει ένα μοντέλο που έχει όλα όσα θέλετε και κάποια άλλα που ίσως δεν θέλετε, και πωλείται προς €1000.  Με το που αντιλαμβάνεται πως δυσανασχετείτε σας αντιπροτείνει έτερο μοντέλο, αντιστοίχων λειτουργιών, λίγο φθηνότερο στα 970€.  Εσείς τώρα αναρωτιέστε πως στο καλό νομίζατε πως με 500€ θα αγοράζατε τηλεόραση, εδώ μιλάμε για τα διπλά χρήματα και ψυχολογικά συντετριμμένος ετοιμάζεστε να βάλετε καμμιά εντολή μπας και κερδίσετε τα υπόλοιπα που σας λείπουν.  Ο πωλητής, αφού σκεφτεί για λίγο σας οδηγεί σε ένα άλλο μοντέλο που εντάξει δεν είναι τόσο όμορφο, είναι και τελευταίο κομμάτι, είναι και παλαιάς σαιζόν, αλλά κοστίζει μόνο 600€ και νταξ γιατί να μην σας αρέσει είναι 400€ φθηνότερο από τα άλλα, μπιρ παρά.
 
Μελέτες έχουν δείξει πως θα καταλήξετε να πληρώσετε 100€ περισσότερα από όσα είχατε κατά νου να ξοδέψετε ακριβώς επειδή τα 1000€ της "άγκυρας" ήταν η πρώτη πληροφορία που σας δόθηκε, ισοδύναμη με το "οι καλές τηλεοράσεις μάγκα μου, έχουν ένα χιλιαρικάκι, δεν μας νοιάζει τι θέλεις εσύ να ξοδέψεις." 
 
Αυτό στον κόσμο των αγορών χρησιμοποιείται κατά κόρον τόσο σε επίπεδο θεμελιώδους ανάλυσης, όσο και τεχνικής, χώρια οι traderάδες που το έχουν αναγάγει σε modus operandi.
 
Ο αναλυτής του επενδυτικού οίκου Shadow Investments, θα σας παρουσιάσει μια πρόταση μούρλια για τον αδάμαντα που ο οίκος προωθεί αυτήν την περίοδο όπου το P/E 20 θα δείχνει ασήμαντο μπροστά στο 125 P/E της Adobe λόγου χάρη. (Πώς νομίζετε πως μπήκε η "Άνεμος" για διαπραγμάτευση;)  Oμοίως οι επαγγελματίες τραβογραμμιάδες θα κρατήσουν για κανένα μήνα την τιμή της αγαπημένης σας μετοχής στα 4€, μόνο και μόνο για να σας φανεί φθηνή στα 3.20, έπειτα από τριών ημερών πτώση. (βλ. ΕΤΕ)
 
 
 
 Confirmation Bias
 
Kλασσικό Είκονογραφημένο.  Ψάχνετε και αποδέχεστε μόνο εκείνες τις πληροφορίες που επιβεβαιώνουν την πεποίθησή σας, ενώ τείνετε να αγνοείτε όλες τις υπόλοιπες που την απορρίπτουν.  Παλιότερα, μικρός και άπειρος κόντεψα να πιαστώ στα χέρια με έναν πελάτη που από έξι σελίδες ανάλυση κράτησε μόνο μια παράγραφο που τον βόλευε, θεωρώντας το υπόλοιπο κείμενο ως technicality άνευ ουσίας.  Αποτέλεσμα;  70% ζημιά σε μια θέση που όφειλε να ξεφορτωθεί.  Μη μου πείτε πως δεν το κάνετε...  Έχετε ας πούμε μια θέση Long στο ελληνικό και ανάμεσα σε μια πτώση του Αμερικανού, 50 νεκρούς στρατιώτες στην Ουκρανία, τον Putin που ποζάρει με μια τίγρη, αποκαλώντας εμμέσως τον Barrack αδερφάρα, ρουκέτες στη Γάζα, μια φρεγάτα που επιστρέφει γεμάτη αμάχους στον Πειραιά από τη Λιβυή, που βλέπει την Αργεντινή σε selective default, εσείς επικεντρώνεστε στην αναβάθμιση του Caa1 της Moody's.  Ανακαλώ πριν μερικούς μήνες, πριν τα κλαρίνα με τις ανακεφαλαιοποιήσεις των τραπεζών, τότε ντε, που σας μαγειρεύανε τις τιμές για να σας φορτώσουν χαρτούρα, ήταν που λέτε τότε ένας τύπος που, σε κάθε τριάρι συν που έγραφαν τα σάπια έβγαινε κι έγραφε για λάμπες που σπάγανε και για ποτάμια που δεν γυρίζουν πίσω, άρες μάρες κουκουνάρες, λες και οι αγορές είναι το Προπατζίδικο του Μίμη και οι τράπεζες το Χ της Άντερλεχτ.  Τέλος πάντων, καλά να'ναι, ελπίζω να μαθαίνει κι αυτός σιγά-σιγά...
 
 
Endowment Effect
 
Αναλύθηκε σχετικά πρόσφατα από τους Kahneman, Knetsch & Thaler και δεν είναι τίποτα άλλο από αυτό που σας συμβαίνει αφού έχετε αγοράσει ένα αξιόγραφο.  ΝΟΜΙΖΕΤΕ ΠΑΝΤΟΤΕ ΠΩΣ ΕΧΕΙ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΑΞΙΑ ΑΠΟ ΕΚΕΙΝΗ ΠΟΥ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΕΧΕΙ.  Κι εδώ οι μαρκετίστες κεντούν.  Ας πούμε πως θέλετε να αγοράσετε ένα αυτοκίνητο.  Η βασική έκδοση τιμάται 18,000€ και μπορείτε να επιλέξετε δερμάτινο σαλόνι για 700€, park assist για 400€ και λοιπές γκατζετοκαταστάσεις για 600€, σύνολο 19,700€.  Ας πούμε τώρα πως το αυτοκίνητο των 19,700€ σας το ονομάσουν  PaparGarde και σας πουν πως αν δεν θέλετε το δέρμα θα σας κόψουν 700€, αν δεν επιθυμείτε park assist θα σας κόψουν άλλα 400€, και βγάζουν κι όλα τα Ipod καλούδια για 600€.  Νομίζετε πως είναι το ίδιο;  ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ!  Στην πρώτη περίπτωση, προσθέτετε αξεσουάρ που δεν έχετε ενώ στην δεύτερη αφαιρείτε κάτι που έχει ήδη το μοντέλο.  Και αφού σας κάνουν να πιστεύετε πως το PaparGarde είναι εφοδιασμένο ήδη με τα αξεσουάρ αυτά, το endowment effect, τους προσδίδει μεγαλύτερη αξία όταν τα βγάζετε από όταν τα βάζετε  Αποτέλεσμα:  Θέλετε τα αξεσουάρ, δεν σας αρέσει να τα δώσετε πίσω για ψίχουλα, θα πάτε για την ακριβότερη έκδοση.
 
Το αυτό συμβαίνει και με το χαρτοφυλάκιο σας.  Αν κυνηγάτε μια μετοχή στα 5€ και σας πάει στα 5.50€, δίνετε 0.50 περισσότερο για να την αγοράσετε.  Ο κόσμος είναι σκληρός κι εσείς πολυάσχολοι, δεν την προλάβατε βρε αδερφέ, εντάξει 10% περισσότερο, έχει potential [sic], εξάλλου "το ποτάμι δεν γυρίζει πίσω".  Καλές αγορές εύχομαι!
 
Πάμε τώρα στο ανάποδο.  Αγοράσατε μια μετοχή στα 5.50€ και η άτιμη η κενωνία που άλλους τους ανεβάζει κι άλλους τους κατεβάζει στα τάρταρα σας την πήγε στα 5€.  Τα πράγματα δεν είναι καλά, κι εσείς τώρα θα πρέπει να κλείσετε τη θέση και να πάρετε 0.50 ζημιά.  Guess what!  Τα 0.50 της πρώτης περίπτωσης για κάποιο ανεξήγητο λόγο (όχι ψέμματα, δεν είναι ανεξήγητος, λέγεται loss aversion factor) έχουν πολύ μικρότερο ειδικό βάρος στο κεφάλι σας από τη δεύτερη περίπτωση κι ας είναι ακριβώς το ίδιο ποσό.
 
Ο Kahneman, ξανά και πάλι με τον Tversky έκανε κι άλλο ένα πολύ ενδιαφέρον πείραμα. [Σας το δίνω bonus track αυτό, για να δείτε τι καλός που είμαι]  Πήραν μερικούς φοιτητές και τους έδωσαν από 100 δολάρια στον καθένα.  (Κιμπάρηδες οι επιστήμονες). Μετά τους παρουσίασαν την επιλογή να πάνε για άλλα 100 (50% πιθανότητα) ή να χάσουν 100 (50% πιθανότητα).  Η πλειοψηφία δεν δέχτηκε την οψιόν, κάθησαν στ' αυγά τους και αποχώρησαν ησύχως.  Στη συνέχεια σε κάποιους άλλους φοιτητές έδωσαν 200 δολάρια και τους μήνυσαν πως είτε διαλέγουν τη βεβαιότητα να χάσουν τα 100 και να μείνουν με τα 100 μόνο, είτε αν θέλουν να κρατήσουν και τα 200 να παίξουν με 50% πιθανότητα να τα χάσουν όλα.  Σχεδόν όλοι δέχτηκαν να τζογάρουν φοβούμενοι μη χάσουν τα 200 που αρχικώς είχαν.  Αν και η κατανομή των πιθανοτήτων και στις δύο ομάδες ήταν πανομοιότυπες, οι φοιτητές ενήργησαν εντελώς διαφορετικά ανάλογα με αν κατείχαν ή δεν κατείχαν το ποσό στην αρχή.
 
 
   
Με κάτι τέτοια ο Kahneman πήρε το 2002 Nobel στην Οικονομία, αν και ο ίδιος είναι καθηγητής της ψυχολογίας.  Εγώ διαβάζοντας κάτι τέτοια προσπαθώ να κινούμαι στις αγορές με αβρότητα και διακριτικότητα.  Καμμιά φορά βγάζω και κανένα ψιλό.  Εσείς φίλοι μου;  Πώς πορεύεστε στις αγορές;  Με βάση τα γεγονότα, ή με λάμπες που σπάνε και ποτάμια που δεν γυρίζουν πίσω;
 
 
Si Deus Nobiscum quis contra nos?